คนทั้งเมืองอาจกำลังเดินทับหลุมศพของกษัตริย์ที่ดังที่สุดในโลก

คนทั้งเมืองอาจกำลังเดินทับหลุมศพของกษัตริย์ที่ดังที่สุดในโลก และไม่มีใครรู้ว่าตรงไหน

ชื่อของเขาอยู่ในหนังสือเรียน อยู่ในพิพิธภัณฑ์ อยู่ในชื่อเมือง แต่ถ้าถามว่าสุสานของเขาอยู่ตรงไหน คำตอบกลับเงียบกว่าชื่อเสียงเยอะ

กษัตริย์หนุ่ม กับศพที่คนแย่งกัน

เขาคือ อเล็กซานเดอร์มหาราช กษัตริย์หนุ่มจากมาซิโดเนีย ที่ตีไปถึงเปอร์เซียและอียิปต์ในเวลาแค่ 12 ปี แล้วเสียชีวิตตอนอายุแค่ 32 ¹

พอเขาตาย ศพของเขากลายเป็นของที่คนแย่งกัน ปโตเลมี แม่ทัพคนหนึ่งของเขา ชิงขบวนศพไปอียิปต์ ฝังไว้ที่เมืองเมมฟิสก่อน แล้วค่อยย้ายมาที่เมืองที่ตั้งชื่อตามตัวเขาเอง คือ อเล็กซานเดรีย ¹²

สุสานที่ไม่เคยเป็นความลับ

สุสานนี้ไม่ได้เป็นความลับเลย คนไปกราบไหว้เหมือนไปวิหารของเทพเจ้า ¹ จูเลียส ซีซาร์ ก็เคยไปเยี่ยม จักรพรรดิออกัสตัสก็ไป เอาดอกไม้ไปวาง แล้ววางมงกุฎทองคำไว้บนศีรษะของเขา ² แปลว่าอย่างน้อยหลายร้อยปี คนรู้ดีว่ามันอยู่ตรงไหน

แต่พอถึงราวปี ค.ศ. 400 มีนักบวชคนหนึ่งพูดไว้ว่า หลุมศพของเขา แม้แต่คนของเขาเองก็ไม่รู้แล้ว ²

ฉากจากคลิป · ภาพหุ่นเงาวาดขึ้นใหม่ ไม่ใช่ภาพจริง

เมืองไม่ได้จำแบบที่เราคิด

เรามักคิดว่า คนยิ่งดัง ที่ของเขายิ่งต้องมีคนจำ แต่เมืองไม่ได้จำแบบนั้น ชื่อถนนเปลี่ยน ตึกโดนรื้อ ดินโดนถมทับ อเล็กซานเดรียยังเจอคลื่นยักษ์ เจอแผ่นดินไหว และเมืองเก่าก็ค่อยๆ จมลงทีละนิด แล้วเมืองใหม่ก็สร้างทับลงไปบนฐานของเมืองเก่า ¹ คนรุ่นหลังเดินผ่านทุกวัน โดยไม่รู้เลยว่าข้างใต้เคยเป็นอะไร

ตามหาด้วยแผนที่คนละยุค

การตามหาสุสานนี้ไม่ใช่แค่เปิดแผนที่แล้วเดินไปจิ้ม แผนที่วันนี้กับเมืองเมื่อสองพันกว่าปีก่อน หน้าตาคนละเรื่องกัน ต้องรู้ก่อนว่าถนนเส้นไหน ย่านไหนในอดีต ตรงกับตรงไหนของเมืองวันนี้

นักวิจัยเลยต้องใช้สามอย่างประกอบกัน คือข้อความโบราณ ตำแหน่งของย่านในแต่ละยุค และของที่ขุดเจอจริง เพราะต่อให้เอกสารบอกว่าสุสานอยู่ใกล้ที่นั่นที่นี่ เราก็ยังต้องรู้ว่าที่นั่นอยู่ตรงไหน ในยุคที่คนเขียนหมายถึง

จนถึงตอนนี้ มีการขุดหาอย่างเป็นทางการมาแล้วกว่า 140 ครั้ง ยังไม่มีครั้งไหนเจอ ¹² บางทีมก็เจอของน่าตื่นเต้น อย่างรูปปั้นหินอ่อนของอเล็กซานเดอร์ กับย่านพระราชวังเก่าที่อยู่ลึกลงไปราว 10 เมตร ¹ แต่เจออาคารใหญ่ในย่านที่น่าสนใจ ก็ยังไม่ได้แปลว่าเป็นสุสานของเขาทันที

กับดักของการอยากให้ครบ

นี่แหละกับดักที่ทอล์คปลดทุกข์อยากชวนระวัง พอเจอชิ้นที่เข้ากับเรื่อง เราจะอยากต่อให้ครบ เหมือนเจอกุญแจสวยๆ ในบ้านเก่า แล้วอยากเชื่อว่ามันไขห้องที่เราตามหาได้ ทั้งที่มันอาจเป็นกุญแจของบ้านอีกหลังก็ได้

ภาพวาดก็เหมือนกัน มีภาพวาดเก่าที่ออกัสตัสยืนอยู่หน้าสุสานอเล็กซานเดอร์ แต่ภาพนี้วาดขึ้นทีหลังเหตุการณ์กว่าพันหกร้อยปี ³ มันบอกว่าเรื่องนี้ยังอยู่ในความทรงจำของคน แต่ไม่ใช่ภาพถ่ายของที่จริง

ใต้ร้านกาแฟที่เรานั่งอยู่

อเล็กซานเดรียไม่ใช่ทุ่งโล่ง มันคือเมืองใหญ่ที่คนยังอยู่กันเต็มไปหมด จะรื้อบ้าน รื้อถนนทั้งเมืองเพื่อหาคำตอบเดียวก็ไม่ได้ งานเลยต้องค่อยๆ ขุด ค่อยๆ เช็ก ทีละจุด

เรารู้ชื่ออเล็กซานเดอร์ รู้ว่าเขาเปลี่ยนโลกไปแค่ไหน แต่ที่พักสุดท้ายของเขายังต้องหากันต่อ ชื่อที่อยู่รอดมาสองพันกว่าปี ไม่ได้พาหลุมศพของเขารอดมาด้วย แล้วถ้าวันหนึ่ง ใต้ร้านกาแฟที่เรานั่งอยู่ คือที่ที่โลกตามหามานานล่ะ