ข้างในเจดีย์หลวง มีทางเดินเข้าไปจริง…แต่เรื่องเล่าบอกว่าทะลุไปถึงถ้ำเชียงดาว?

เจดีย์หลวงกลางเมืองเชียงใหม่ มีทางเดินเข้าไปข้างในจริง แต่เรื่องที่เล่าต่อกันมาพาไปไกลกว่านั้น มีเรื่องเล่าว่าทางนี้อาจทะลุไปถึงถ้ำเชียงดาว ³ ฟังเหมือนทางลัดใต้ดินในหนังเลย

แต่ก่อนจะเดินตามตำนาน ลองดูสิ่งที่มีหลักฐานกันก่อน

เจดีย์ที่เคยสูงกว่านี้

เจดีย์องค์นี้ผ่านการสร้างและขยายมาหลายรัชกาล ¹ ก่อนส่วนยอดจะพังลงจากแผ่นดินไหวเมื่อหลายร้อยปีก่อน ² สิ่งที่เราเห็นวันนี้จึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของรูปร่างที่เคยมี

แต่ภาพถ่ายเก่าก็พาเราย้อนไปได้แค่ช่วงที่มีกล้องแล้ว ภาพเจดีย์เต็มองค์ที่เห็นในคลิป เป็นการจำลองจากข้อสันนิษฐาน ไม่ใช่ภาพถ่ายก่อนยอดพัง ²

อุโมงค์ ที่ไม่ได้มุดลงใต้ดิน

ความน่าสนใจไม่ได้อยู่แค่ข้างบน เพราะมีหลักฐานกล่าวถึงอุโมงค์ที่เดินเข้าไปถึงส่วนกลางขององค์เจดีย์ได้ ³

คำว่าอุโมงค์อาจทำให้เรานึกถึงทางที่มุดลึกลงใต้เมือง แต่ข้อมูลของทางเดินนี้กล่าวถึงระดับเดียวกับพื้นดิน ที่พาเข้าสู่ข้างในองค์เจดีย์ ⁴ สองอย่างนี้ต่างกันมาก

ฉากจากคลิป · ภาพหุ่นเงาวาดขึ้นใหม่ ไม่ใช่ภาพจริง

ข้างในมีอะไร

เอกสารกรมศิลปากรกล่าวถึงห้องกรุ ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ และอธิบายถึงทางเดินเข้าไปบูชา ⁴

นี่ทำให้ภาพของอุโมงค์เริ่มเปลี่ยนไป จากทางหนีหรือทางลัดที่เรานึกถึง มันอาจเป็นพื้นที่ที่สร้างขึ้นเพื่อเข้าถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ภายในเจดีย์ขนาดใหญ่ ส่วนห้องนั้นหน้าตาอย่างไร เรายังเติมรายละเอียดเองไม่ได้

แล้วตำนานไปถึงเชียงดาวล่ะ

จากแหล่งที่ตรวจ ยังไม่พบหลักฐานยืนยันว่ามีทางเชื่อมถึงกัน ³ การพบอุโมงค์จริง จึงยังตอบไม่ได้ว่าเรื่องที่เล่าต่อกันมาจริงด้วย

แต่ยังมีคำถามหนึ่งที่น่าคิด ถ้าทางเดินมีไว้เข้าสู่พื้นที่บูชาภายในเจดีย์ เรื่องทางลัดไปถึงถ้ำอีกแห่งเริ่มเข้ามาอยู่ในเรื่องเล่านี้ตั้งแต่เมื่อไร บางทีสิ่งที่เราต้องตามหาต่อ อาจเป็นบันทึกเก่าหรือคำบอกเล่าที่เก่ากว่า ที่จะช่วยบอกว่าทางเดินจริงกลายเป็นตำนานได้อย่างไร